Menu

THE GOVERNOR’S ADDRESS 2021

Usa sa labing importanteng bahin sa selebrasyon sa ika-15 nga kasaulongan sa pagkaprobinsya sa Dinagat Islands ang paghatod ni Governor Kaka Bag-ao sa iyang Governor’s Address diin nagsentro ang iyang pamulong sa pagtubag sa nagkadaiyang butang nga may kalabutan sa mga lakang nga gihimo nga haom sa vision, fundamentals, ug pillars of the governance ilalom sa iyang Administrasyon.

Ania ang kinatibuk-ang unod nga mensahe sa iyang 2021 Governor’s Address:

Mga minahal kong mga Dinagatnon, maayong adlaw kaninyong tanan.

Una sa tanan, buot nakong ipa-abot ang akong dakong pasalamat sa tanang mga nag-andam, nagpartisipar, ug misuporta sa atong pagsaulog sa kapistahan sa atong pagmugna isip usa ka lalawigan. Sa mga kaubanan nako sa Kapitolyo, sa atong local government units, sa mga ahensya sa nasudnong pangagamhanan, sa mga organisasyon sa atong mga katawhan, sa mga Dinagatnon, daghan kaayong salamat.

Sa kapin sa usa ka tuig ug tunga, nasinati sa tibuok kalibutan ang pandemya sa COVID-19. Napugos kitang tanan sa pagdawat sa daghang kabag-uhan, kadaghanan niini supak sa atong pamatasan, sa atong naandan ug sa atong kinaiya. Napugos kita nga maanad nga mahilayo sa usa’g-usa. Napugos kita ug sara sa atong mga pultahan. Napugos kita sa pagpuyo sa sulod sa panimalay. Kining tanan para lamang dili matakdan sa sakit na COVID-19.

Gipaluhod sa pandemya ang ekonomiya sa dagko ug gagmay’ng mga nasod, ang panginabuhian sa mga adunahan ug sa mga yanong mga tawo – mga mag-uuma, mangingisda, mga tindero, tindera, mga gagmay’ng negosyante, ug mga driver. Na-alkanse ang mga dagko ug sapian ng mga kapitalista, misamot kalisod ang kinabuhi sa mga kabus.

Gibag-o sa pandemya ang daghang mga butang, gikan sa atong pamatasan, ang atong pag-atubang sa usa’g-usa, ang atong pagtagad sa matag tawo, suod man nga kapamilya o higala o tawong atong nakadungan sa sakyanan.

Nabag-o ang prayoridad sa kadaghanan – gikan sa mga programa ug proyektong pangkalambuan ngadto sa mga butang nga may kalambigitan sa survival.

Daghang gibag-o ang pandemya sa tibuok kalibutan. Dinhi sa atong lalawigan gituklod kita sa pandemya sa pag-atubang sa mga problema nga dili bag-o, mga problemang daan na nga aduna’y kalambigitan sa atong survival ug sa atong kalambuan.

Dayag nga gipakita sa pandemya ang kahuyang ug kakulangon nato isip probinsya sa sistema, programa ug kapasidad alang sa pag-atiman sa panlawas sa katawhan.

We faced the onset of the pandemic with a weak health system within the province that left us very vulnerable to the more severe impact of COVID-19. If we really analyze the situation of our health system, we are not only vulnerable to COVID-19, we have been vulnerable to ordinary but more severe illnesses. COVID-19 only served to highlight these weaknesses.

Strengthening of our health system in the province ang taking care of the vulnerable have been essential pillars of this Administration’s governance since the very first day of our assumption in office.

Ang pag-atiman sa vulnerable sectors – ang mga masakiton, ang mga senior citizen, mga persons with disabilities, ang mga bata ug mga kababaihan ug kabataan ang Pillar No. 3 sa atong pangagamhanan.

Ang pagpalig-on sa mga programa ug serbisyo sa atong mga District Hospital ug ang atong Provincial Health Office ang Pillar No. 5 sa atong pangagamhanan.

Sa pagkakaron, aduna nay 13 ka mga doktor ang Provincial Government – 9 ang anaa sa atong 3 ka District Hospitals, 2 ang anaa sa Provincial Care and Containment Center o PCCC, ug 2 sa atong Provincial Health Office. Kini tipik lamang sa atong mga nadugang nga mga health personnel sa atong Kapitolyo ug District Hospitals diin nagdugang kita ug mga nurses, midwives, ug dugang nga mga support staff.

Gawas pa sa pagdugang sa personnel, ato usab gipalig-on ang ilang kapasidad sa paghatag ug pag-atiman ug pagpalangga sa mga masakiton ug mga nanginahanglan sa medical nga atensyon pina-agi sa pagdugang sa atong mga medical nga mga kagamitan sama sa x-ray machines, mga protective gears, ug mga tambal. Karong umaabot nga mga semana ang 3 sa atong mga JO doctor mamahimo nang permanent. Mao usab kini ang nauna na natong gihimo sa atong JO nurses sa atong mga District Hospital.

We have doubled our capacity to provide oxygen for patients who need them by increasing our inventory of oxygen tanks for our hospitals so that we will not be vulnerable to the fluctuations of available supply.

In order to provide more comfortable and safe isolation space for our confirmed cases, we have established and built a Provincial Care and Containment Center that has a capacity of more than 200 patients.

We have gradually improved our hospital facilities with the aim of bringing them back from being infirmaries to the status of a full hospital.

We still have a long way to go to bring our health and medical system at par with the needs of our constituencies but we have made quantum strides towards strengthening this sector of our governance. Our record in fighting the COVID-19 pandemic attests to this vast improvement.

Taliwala sa pandemya, sa kalisdanan sa pagbyahe sa mga produkto ug mga supply sa mga batakang panginahanglan, dako ang pagsalig nato sa atong mga mag-uuma ug mga mangingisda alang sa pinakabatakan sa atong panginahanglanon – ang atong pagkaon. Bisan pa man sa mga kalisdanan ug mga kakulangon sa atong industriya sa agrikultura ug pangisdaan, wala kita makasinati ug kakulangan sa pagkaon. Gani, ang gisagubang sa atong mga mag-uuma ug mangingisda ang kalisdanan sa pagbaligya sa ilang mga produkto gawas sa probinsya, didto sa mga lugar nga ilang naandan nga merkado.

Dinhi nato makita kung unsa kamahinungdanon ang sektor sa panguma ug pangisda sa atong “resiliency” o pagkamaligdong sa atong probinsya taliwala sa mga krisis. Sa bisan unsang kahimtang, normal man o panahon sa krisis sama sa pandemya, importante nga aduna kita’y “food self-sufficiency” o kasigurohan sa pagkaon.

Our agriculture and fisheries sectors have buoyed our communities during the times of scarcity caused by the lockdowns. In Dinagat Islands, they too, were frontliners in our struggles with the pandemic.

Sa pag-ila sa mahinungdanong papel sa atong mga sektor nga nagsiguro nga aduna kita’y igong pagkaon, ang Provincial Government nagmugna ug mga programa aron suportahan ang sektor sa agrikultura ug pangisdaan.

Ang atong ISDA Project sa miaging tuig, usa ka programa nga atong gi-lunsad aron makasiguro kita nga ang atong mga produkto sa pangisdaan magpabiling igo ug kayang paliton sa atong mga katawhang konsumante. Pinaagi sa paghatag nato ug subsidy sa presyo sa matag kilo sa isda nasiguro nato nga ang mga mangingisda aduna’y kita ug ginansya nga cash ug ang atong mga konsumante makapalit sa isda sa presyong abot-kaya. Gawas pa niini, naghatag kita ug hinabang nga pagkaon sa mga mangingisda.

Sa atong pakig-alayon sa mga gagmay’ng mangingisda, mas napalawom nato ang atong pagsabot sa ilang kahimtang, ang mga batakang suliran nila isip mga producers sa pagkaon – ang pagkaut-ot sa supply sa isda sa kadagatan nga bunga sa pagkaguba sa puy-anan ug itloganan sa isda ug illegal fishing, ang kakulangon sa kapital, kawad-on sa access sa credit, ang kalisdanan sa kagamitan sa pagpangisda, ug ang mga babag sa ilang pagbaligya sa ilang mga isda. Kining tanang nagtukmod kanila nga mosandig sa dili patas nga relasyon sa mga buyers sa ilang produkto nga naghikot kanila sa kadena sa pagka-utang ug kining tanan nagduot kanila sa tumang kalisod.

Atong gi-atubang karon ang dakong hagit sa pagmugna sa mga angayan ug haom nga mga programa alang kanila. Nasugdan na nato ang pag apod-apod sa “payao” sa mga gagmay’ng mangingisda hilabi na gayud didto sa mga kapunungan nga aduna’y mga inisyatiba sa pag-amping sa atong kinaiyahan sa kadagatan. Ang atong Provincial Government maghatag usab ug mga pumpboat alang sa mga bantay-dagat isip mga unang inisyatiba para sa gagmay’ng mangingisda.

Nakig-alayon usab ang atong Provincial Government sa opisina ni Vice President Leni Robredo alang sa programa nga maghatag ug dugang kapital, dugang nga mga kagamitan sa pagpangisda, ug pagpalig-on sa mga kapunungan sa mga gagmay’ng mangingisda.

Anaa sa atong programa ang pag-organisa kanila aron sila kolektibong magproseso sa ilang mga produkto aron mas mapataas ang “shelf life” niini ug ang pagtulay kanila sa merkado.

Ang tahas sa atong mga programa sa Provincial Government mao ang pagputol sa kadena nga naghikot kanila sa mga di makatarunganong relasyon sa mga kapitalista, ang pagpataas sa ilang kapasidad sa produksyon ug processing, ang pagtabang kanila sa pag-abot sa merkado sa ilang mga produkto, ug ang pagpalig-on sa ilang mga kapunungan aron hiniusa nilang maprotektahan ang kinaiyahan sa atong kadagatan.

One of the biggest challenges for us in Dinagat in strenthening our resiliency is the development of our agriculture. Like our fisherfolks, our farmers are likewise caught in the claws of dependency and poverty.

Sa atong pagsagubang niining pandemya, nakita nato ang potensyal ug pagka mahinungdanon sa atong sektor sa agrikultura alang sa pagsiguro sa siguradong supply sa bugas, gulay ug mga lagotmon, mga prutas, ug karne. Nakita usab nato ang mga hagit nga ilang gi-atubang – ang kakulangon sa kapital, kawad-on sa post-harvest facilities, ang kalisod sa mga dalan sa pagdala sa ilang mga produkto sa merkado, ug ang pagsalig sa mga traders ug buyers sa pagbaligya sa ilang mga abot sa umahan nga arang kabarato.

Sa mga milabay nga katuigan, daghan nang nahatag nga mga binhi, mga fertilizer, ug pestisidyo ang atong Provincial Government sa mga mag-uuma. Aduna’y mga post-harvest facility sama sa solar dryers, mga irigasyon, mga bodega ug mga farm-to-market road, farm machineries, ug kagamitan sa panguma nga gitukod ug gihatag sa atong Provincial Government.

If we are to develop our industries in agriculture to strengthen our resiliency in food production, this Provincial Government has to contribute more than what we are accustomed to. Kinahanglan nato malampasan ang atong mga na-andan nga mga proyekto ug suporta sa atong mga mag-uuma.

While programs and projects from national line agencies are important to our farmers, we cannot simply be dependent and be replicators of these subsidies and interventions. We have to develop our own initiatives that are based on the realities and needs of the people.

Strategically strengthening our agriculture sector will need more than shotgun-methods of interventions. We need to consolidate and harness all of the interventions of each service department of our Provincial Government into strategic programs and interventions with a collective aim to strengthen specific sectors.

While converting our roads from dirt and gravel roads to paved roads remains to be critical for major arterial roads that will link our farming communities to our highway, farm-to-market roads that will link individual farming families to our road networks is essential. By procuring new sets of heavy equipment this year, we have already doubled our capacity to maintain and open our farm-to-market roads. From one fleet we now have two fleets of equipment that will strategically improve and maintain the conditions of key farm-to-market roads.

Dili kita pwedeng magsalig na lamang sa mga suppliers sa gawas sa probinsya alang sa supply sa maayong mga binhi sa humay. Kinahanglan nga mahatagan nato ug kapasidad, teknolohiya, ug katakus ang atong mga lokal nga mga mag-uuma sa pagmugna ug certified seeds. Mao kini ang usa sa mga mahinungdanon nga target sa atong Provincial Government sa sunod nga tuig.

Our initiatives in strengthening, developing and supporting our local producers is the heart and soul of our Pillar No. 2 – ensuring food security and increasing incomes of productive sectors and poor communities.

Poverty exerts pressure on the poor to violate environmental laws. Ang pagpangita ug panginabuhian ang nagtuklod sa pipila sa atong mga katawhan sa paglapas sa balaod sama sa pagputol sa mga kahoy aron mabaligya isip mga tabla ug uling, ang pagsunog aron mag-clear ug yuta aron matamnan, ang paghimo ug mga ilegal nga quarries, ug ang paggamit ug dinamita ug hilo sa pagpangisda.

Ang proteksyon ug pag-amuma sa atong kinaiyahan nga mao’y Pillar No. 1 sa atong pangagamhanan wala nagpasabot nga ato pang ituklod ang katawhan nga nanginahanglan ug panginabuhian sa mas lawom ng kumunoy sa kalisdanan. Sa atong pagpanalipod sa kinaiyahan dili nato kontra ang mga tawong nagbangutanan sa kalisdanan. Ang hagit kanato mao ang pagpanday sa mga programa diin ang violators sa mga environmental laws atong maconvert ngadto sa magbalantay sa atong kinaiyahan. Ato na kining gisugdan pinaagi sa paglunsad sa atong programa sa reforestation diin ang atong katawhan, labi na kadtong mga naglapas sa mga environmental laws ang manguna sa pagpatuman aron aduna sila’y panginabuhian. Our program seeks to convert violators of environmental laws into stewards of the environment, turning violators into enforcers.

One of the biggest threats to our environment is the operations in our mining industry. The extractive nature of mining operations is a threat in itself. In my engagements with the mining companies, i have challenged them to act not merely as extractors but as stakeholders of our island community. As stakeholders, they are bound by our enviromental laws, they are responsible for the mitigation of enviromental degradation and for the rehabilitation of the mining sites. They should be contributors to the development of the communities in the areas of operation and to the province as a whole.

In the past two years, our Provincial Government has put premium in the partnership with our component local government units – the municipal governments and the barangays. This is very evident in our fight against the COVID-19 pandemic, this is also true in our planning and implementation of our different programs. Our Administration has always recognized and respected the principles of subsidiarity of our local governments. In our COVID-19 interventions, we have sought to develop consensus among the local governments in crafting our protocols, policies and interventions. We have provided support to municipalities in strengthening their individual responses to the pandemic. Our initiatives in the Provincial Government has always been results of consultations and implemented with coordination and partnership with them including barangays. That is the essence and spirit of Pillar No. 6 of our principles in governance.

In my life, firsts as social development worker – a lawyer for farmers fiherfolks, workers, indigenous peoples, women and children – and as an elected government official, i have always said, pity and charity have no place in my governance. Pirmi nako isulti nga ako walay kalooy. Permanente pud ko dili masabtan.

“True generosity consists precisely in fighting to destroy the causes which nourish false charity. False charity constrains the fearful and subdued, the “rejects of life,” to extend their trembling hands. True generosity lies in striving so that these hands–whether of individuals or entire peoples–need be extended less and less in supplication, so that more and more they become human hands which work and, working, transform the world.” That is a quote from Paulo Freire in the Pedagogy of the Oppressed

Para kanako, ang tinuod nga pakighiusa sa mga nag-atubang sa kalisdanan, dili ang pagbati ug kaluoy ug paghatag ug limos. Para kanako, ang tinood nga pakighiusa sa mga naglisod mao ang pagtrabaho nga matubag ug masulbad ang hinungdan sa ilang kalisdanan.

Those who are drowning in poverty do not need our sympathy, they need our solidarity. Dili pud ko gatoo, nga ako isip Gobernador, o kita isip Provincial Government ang ilang manluluwas. We, who are in government, are not saviors; we are here to address the roots and the causes of poverty, deprivation and powerlessness with the people. We are not in government to be the voice of the people, we are in power so that their voices can be heard. We are not in government to speak for them, we are here to provide avenues so that they can speak. We are not in government to liberate the poor. We are in government to give strength so that they can liberate themselves.

That is the essence and spirit of our Pillar No. 4: Broadening and strengthening of venues for people’s participation in all levels of governance. Providing venues for people to participate is an essential component of our struggle to fight poverty, of our work in development. Mao kini ang tinood nga kahulugan sa demokrasya ug pakighiusa ug tinuod nga paghigugma sa katawhan.

This is the reason why, as Congresswoman, as Governor, I have never ceased to immerse myself in our communities. This is why I always encourage our people in the Provincial Government to join me in these immersions. Looking at the situation with our own eyes help to understand. Looking at the situation through the eyes of the people help us not only to understand but to empathize and be one with them.

Taliwala niining pandemya, ang nauso nga termino nga new normal – kinahanglan na daw nato dawaton ang kamatuoran sa pandemya ug kinihanglan na kita mag-adjust sa mga health protocols ug mao kini ang bag-ong normal. We have to adapt, to adjust our lifestyle to the realities of the pandemic, internalize the health protocols, go on with our lives in a new normal.

Para sa ako, importante nga magsunod kita sa mga health protocols, importante nga mapanalipdan ang atong katawhan ug komunidad batok sa COVID-19, apan kana tipik lang sa akong nasabtan sa bag-ong normal.

Ang akong mga nahisgot sa unahan, para kanako, mao na ang new normal.

Wala’y magkasakit tungod kay kulang sa nutrisyon ug pagkaon. Wala’y dili makatrabaho tungod sa kakulangon sa edukasyon. Wala’y mangingisda ug mag-uuma nga mapugos ug baligya sa ilang produkto sa ubos kaayo nga presyo tungod kay wala sila’y laing kadaganan o tungod kay nahikot sila sa pagkautang. Wala’y manganak nga wala man lamang makapa-prenatal check-up. Wala’y mamatay tungod kay nahutdan ug supply sa oxygen. Wala’y malubong sa kapobrehon tungod kay aduna’y nasakit sa pamilya. Wala’y mamutol ug kahoy tungod kay nagkulang ang kwartang padala sa anak nga nag-eskwela.

Kining tanan ehemplo lang sa new normal nga gusto nato makab-ot sa atong pangagamhanan isip lalawigan sa Dinagat Islands.

Walang maliit, walang malayo, lahat mahalaga. Walang maiiwan. Yan ang new normal. Kini nga new normal, mao kini ang kalag ug kasing-kasing sa kalikasang buhay, buhay na pantay.

Bilang pagtatapos, gusto kong ibahagi ang isang panalangin na nakaukit sa aking puso, diwa at damdamin mula noong ako ay nagsimulang kumilos para sa pagbabago. Gusto kong ulitin ang mga titik ng panalangin na inawit ni Bayang Barrios.

Sa sinag ng araw, ng buhay
maaninag ang pag-asa
Sa daloy ng dagat, mamunga
ang pag-ibig at payapa
Ihatid sana ng hangin
ang aking panalangin, harinawa

Sa kabila ng tagumpay
at taghoy ng mabigo
Sa tibay at dalisay
ng bawat kilos ko
Ang araw-araw na dalangin
kung iyong mamarapatin
Ika’y makaagapay
sa aking paglakbay – harinawa

Maraming salamat. Happy fiesta, Dinagat Islands. Mabuhay ang ating probinsya! Mabuhay ang bawat Dinagatnon! Walang maliit, walang malayo; lahat mahalaga, pantay-pantay, at may kapangyarihan bilang mga mamamayan na kaagapay natin sa paglakbay tungo sa isang mas makatarungang kinabukasan!

share

Share on facebook
Share on twitter